હિંદુ કેલેન્ડરનો પહેલો મહિનો ચૈત્ર છે અને છેલ્લો ફાલ્ગુન છે. બંને મહિના વસંતમાં આવે છે. ખ્રિસ્તી મહિના પ્રમાણે તે માર્ચમાં આવે છે. હિંદુ નવું વર્ષ ચૈત્રની પ્રતિપદા તારીખથી શરૂ થાય છે. ઈરાનમાં આ તારીખને 'નૌરોઝ' એટલે કે 'નવા વર્ષ' તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આંધ્રમાં આ તહેવાર 'ઉગાદિનમ' સાથે ઉજવવામાં આવે છે. યુગદિકા એટલે યુગની શરૂઆત અથવા બ્રહ્માની રચનાનો પ્રથમ દિવસ. આ પ્રતિપદાની તારીખ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં 'નવરેહ', પંજાબમાં વૈશાખી, મહારાષ્ટ્રમાં 'ગુડીપડવા', સિંધમાં ચેટીચંદ, કેરળમાં 'વિશુ', આસામમાં 'રોંગાલી બિહુ' વગેરે તરીકે ઉજવવામાં આવે છે.
વિક્રમ સંવતની ચૈત્ર શુક્લની પહેલી તીથીથી નવરાત્રિમાં માતા દુર્ગા વ્રત-પૂજાનો પ્રારંભ જ થતો નથી, પરંતુ રાજા રામચંદ્રનો રાજ્યાભિષેક, યુધિષ્ઠિરનો રાજ્યાભિષેક, શીખ પરંપરાના બીજા ગુરુ અંગદદેવનો જન્મ પણ થાય છે.
પ્રાચીન સમયમાં, સમગ્ર વિશ્વમાં માર્ચને વર્ષનો પ્રથમ મહિનો ગણવામાં આવતો હતો. આજે પણ હિસાબ-કિતાબનું નવીનીકરણ અને શુભ કાર્ય માર્ચમાં જ શરૂ થાય છે. જ્યોતિષશાસ્ત્રમાં ગ્રહો, ઋતુઓ, મહિનાઓ, તિથિઓ અને બાજુઓ વગેરેની ગણતરી પણ ચૈત્ર પ્રતિપદાથી થાય છે. સૂર્ય મહિનાના હિસાબે મેષ રાશિની શરૂઆત પણ માર્ચથી જ માનવામાં આવે છે.
ચૈત્ર મહિનાની શરૂઆતઃ
અમાવસ્યા પછી જ્યારે ચંદ્ર મેષ અને અશ્વિની નક્ષત્રમાં દેખાય છે અને 15મી તારીખે ચિત્રા નક્ષત્રમાં પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરે છે, દરરોજ વધતો જાય છે, ત્યારે તે મહિનાને 'ચિત્ર'ને કારણે 'ચૈત્ર' કહેવામાં આવે છે. નક્ષત્ર.. તેને સંવત્સર કહેવામાં આવે છે જેનો અર્થ છે ખાસ કરીને જેમાં બાર મહિના હોય છે.
આ દિવસનું મહત્વઃ પૌરાણિક માન્યતા મુજબ બ્રહ્માજીએ ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદાથી સૃષ્ટિની રચનાની શરૂઆત કરી હતી. આ દિવસે ભગવાન વિષ્ણુએ દશાવતારમાંથી પ્રથમ મત્સ્ય અવતાર લીધો હતો અને મનુની હોડીને પ્રલયના દિવસ દરમિયાન પાણીમાંથી સુરક્ષિત સ્થાન પર લઈ ગયા હતા. પ્રલયના અંતે, મનુથી નવી દુનિયાની શરૂઆત થઈ.
આ દિવસે શું કરવું: ચૈત્ર માસ શુક્લ પ્રતિપદાથી શરૂ થાય છે, આ કલ્પાદિ તિથિ છે. ચૈત્ર શુક્લ પ્રતિપદા તિથિને યુગની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. આ દિવસે સૌ પ્રથમ સૌને નવા વર્ષની શુભકામનાઓ. પછી આ મહિનાની શરૂઆતથી ચાર મહિના સુધી જળનું દાન કરવું જોઈએ.
કયું પૂજન કરવુંઃ હિંદુ ધર્મના મહિનાના બે ભાગ છે, પહેલો શુક્લ પક્ષ અને બીજો કૃષ્ણ પક્ષ. ચૈત્ર માસની શરૂઆત શુક્લ પ્રતિપદા તિથિથી થાય છે. શુક્લનો અર્થ થાય છે જ્યારે ચંદ્રના તબક્કાઓ વધે છે અને પછી પૂર્ણ ચંદ્ર આવે છે. આ મહિનાની દરેક તિથિએ એક અથવા બીજા દેવતાની પૂજા કરવાનો નિયમ છે. જેમ શુક્લ તૃતીયા પર ઉમા, શિવ અને અગ્નિની પૂજા કરવી જોઈએ. શુક્લ તૃતીયાના દિવસે મત્સ્ય જયંતિ ઉજવવી જોઈએ, કારણ કે તે માનવદિ તિથિ છે. ચતુર્થીના દિવસે ગણેશજીની પૂજા કરવી જોઈએ. પંચમી પર લક્ષ્મી પૂજન અને નાગની પૂજા. ષષ્ઠી માટે સ્વામી કાર્તિકેયની પૂજા. સપ્તમી પર સૂર્યની પૂજા કરો. અષ્ટમીના દિવસે દેવી દુર્ગાની પૂજા કરવાનું અને આ દિવસે બ્રહ્મપુત્રા નદીમાં સ્નાન કરવાનું પણ મહત્વ છે. નવમી પર ભદ્રકાળીની પૂજા કરવી જોઈએ. દશમી પર ધર્મરાજાનું પૂજન. દમણોત્સવ શુક્લ એકાદશીના રોજ ઉજવવામાં આવે છે, જે ભગવાન કૃષ્ણનો તહેવાર છે, એટલે કે દ્વાદશીના રોજ કૃષ્ણની પત્ની રુક્મિણીની પૂજા. ત્રયોદશી પર કામદેવની પૂજા. ચતુર્દશી પર નૃસિંહદોલોત્સવ, એકવીર, ભૈરવ અને શિવની પૂજા. અંતમાં માનવદી, હનુમાન જયંતિ અને વૈશાખ સ્નાન પૂર્ણિમાના દિવસે શરૂ થાય છે. માર્ગ દ્વારા, વાયુ પુરાણદી અનુસાર, હનુમાન જયંતિ કારતકની ચૌદશના દિવસે વધુ પ્રચલિત છે. ચૈત્ર માસની પૂર્ણિમાને 'ચૈતે પૂનમ' પણ કહેવામાં આવે છે.
કૃષ્ણ પક્ષ:
ચૈત્ર માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીને કામદા એકાદશી કહેવાય છે. શિયાળાની ઋતુની શરૂઆત અશ્વિન મહિનાથી થાય છે, તેથી 'હરેલા' અશ્વિન મહિનાની દસમી તારીખે ઉજવવામાં આવે છે. ઉનાળાની ઋતુ ચૈત્ર મહિનાથી શરૂ થાય છે, તેથી હરેલા ચૈત્ર મહિનાની નવમીએ ઉજવવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, શ્રાવણ મહિનાથી વરસાદની ઋતુ શરૂ થાય છે, તેથી શ્રાવણમાં હરેલા ઉજવવામાં આવે છે.
હાલ ચૈત્ર માસ શરૂ થયો છે. હિંદુ ધર્મમાં ચૈત્ર મહિનાનું ઘણું મહત્વ છે. ભારતીય નવું વર્ષ ચૈત્ર મહિનાથી શરૂ થાય છે. ચૈત્ર મહિનો ૦૨ એપ્રિલ ૨૦૨૨ ના દિવસે શરૂ થાય છે. હિંદુ વર્ષનો પહેલો મહિનો હોવાથી ચૈત્રનું ઘણું મહત્વ છે. આ મહિનામાં ઘણા પવિત્ર તહેવારો ઉજવવામાં આવે છે. ચૈત્ર મહિનાની પૂર્ણિમા ચિત્રા નક્ષત્રમાં હોય છે, તેથી આ મહિનાનું નામ ચૈત્ર પડ્યું છે. એવું માનવામાં આવે છે કે બ્રહ્માંડના સર્જનહાર ભગવાન બ્રહ્માએ ચૈત્ર માસની શુક્લ પ્રતિપદાથી સૃષ્ટિની રચનાની શરૂઆત કરી હતી. તે જ સમયે, સતયુગની શરૂઆત પણ ચૈત્ર મહિનાથી માનવામાં આવે છે.
ચૈત્ર માસને શા માટે વિશેષ માનવામાં આવે છે?
એવું માનવામાં આવે છે કે આ મહિનાથી શિયાળો સમાપ્ત થાય છે અને ઉનાળો શરૂ થાય છે. આસપાસના વાતાવરણમાં ઘણી હરિયાળી છે. આ સમયે વિવિધ પ્રકારના ફૂલો ખીલે છે. ચૈત્ર મહિનામાં મા દુર્ગાની પૂજા કરવામાં આવે છે, આ મહિનામાં ચૈત્ર નવરાત્રીનો તહેવાર પણ ઉજવવામાં આવે છે.
ચૈત્ર મહિનામાં ભૂલીને પણ આ વસ્તુઓનું સેવન ન કરો
ગોળ અને સાકરનું સેવન - ઉપવાસ દરમિયાન મીઠું વાળી વસ્તુઓનું સેવન કરવામાં આવતું નથી. આવી સ્થિતિમાં લોકો મીઠી વસ્તુઓનું વધુ પડતું સેવન કરે છે, જે તમારી સમસ્યાઓ વધારી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ સમય દરમિયાન તમે મીઠી વસ્તુઓનું સેવન ટાળો તે જરૂરી છે.
આ ફળોનું સેવન- ચૈત્ર મહિનામાં શિયાળો જતો રહે છે અને ઉનાળો આવવા લાગે છે. આવી સ્થિતિમાં, આ સમય દરમિયાન સાઇટ્રસ ફળોનું સેવન તમારા સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર કરી શકે છે. તેથી આ સમય દરમિયાન સાદો ખોરાક લો.
આ વસ્તુઓનું પણ સેવન ન કરો- આ દરમિયાન વ્યક્તિએ વધુ મરચા મસાલા અને વાસી ખોરાકનું સેવન બિલકુલ ન કરવું જોઈએ. તેનાથી તમારું સ્વાસ્થ્ય વધુ બગડી શકે છે.
આ વસ્તુઓનું સેવન કરો-
આ દરમિયાન લીમડાના પાનનું સેવન કરવું ખૂબ જ ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે. તે અનેક પ્રકારની બીમારીઓને દૂર કરે છે.
ચૈત્ર મહિનામાં ચણા ખાવા ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આ તમારા સ્વાસ્થ્ય પર હકારાત્મક અસર કરે છે.
આ દરમિયાન તમારે ખાવાનું ઓછું કરીને વધુ પાણી પીવું જોઈએ, આ સિવાય માત્ર મીઠા અને પાકેલા ફળો જ ખાવા જોઈએ.
આ કામ ચૈત્ર મહિનામાં કરો
ચૈત્ર મહિનામાં સૂર્યદેવની પૂજા કરવી ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. સૂર્યદેવની ઉપાસના કરવાથી તમામ પરેશાનીઓ દૂર થાય છે. આવી સ્થિતિમાં આ સમય દરમિયાન સૂર્યદેવને નિયમિત રીતે અર્ઘ્ય ચઢાવવું.
આ મહિનામાં ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. આ મહિનામાં તમારે ભગવાન વિષ્ણુના માછલી સ્વરૂપની પૂજા કરવી જોઈએ. આમ કરવાથી માતા લક્ષ્મીની કૃપા તમારા પર બની રહે છે અને તમારી આર્થિક સ્થિતિ મજબૂત બને છે.
ચૈત્ર મહિનામાં મા દુર્ગાના 9 સ્વરૂપોની પૂજા કરવી ખૂબ જ શુભ માનવામાં આવે છે. આ મહિનામાં આવનારી નવરાત્રી ખૂબ જ ફળદાયી સાબિત થાય છે. તમને જણાવી દઈએ કે આ વર્ષે ચૈત્ર નવરાત્રી 2 એપ્રિલ 2022થી શરૂ થઈ રહી છે.
ચૈત્રમાસમાં તેલમર્દન , પ્રપાનું દાન , દુધ,ઘી,દહીં,મધનો ત્યાગ અવશ્ય કરવો. ગરમ પાણી પીવું આવશ્યક છે . ઋતુસંક્રમણ સમયે પાચનશક્તિને પ્રતિકુળ અસરો વધુ બને છે માટે જમવામાં ધ્યાન રાખવું . આ માસમાં જ રામ, હનુમાન , મહાવિદ્યાતારા , મત્સ્યાવતાર વગેરેના જન્મોત્સવ ઉજવાય છે . લીંબડો જે પરમ ગુણકારી છે . જેમાં મર્ગોસીન-નિમ્બિડિન નામનું તત્ત્વ રહેલું છે . જેનું વૈજ્ઞાનિક વાનસ્પતિક નામ અજાડિરક્ટા ઇંડિકા છે . આ ભારતીય નવ સંવત્સર આપ સૌને ખૂબ પ્રગતિકારક, આરોગ્યપ્રદ અને સુખાકારી બને રહે તેવી જગદંબાને પ્રાર્થના,
જયશ્રીકૃષ્ણ
૦૧/૦૪/૨૦૨૨
ટિપ્પણીઓ